Διημερίδα Βιολογίας στη Χαλκίδα

Περίληψη Εισήγησης: “Κάρολος Δαρβίνος: 12 Φεβρουαρίου 1809 – 19 Απριλίου 1882″ Μαρτίου 13, 2009

Πριν από 200 χρόνια, στις 12 Φεβρουαρίου 1809  γεννιέται στο Σρούσμπερυ της Βρετανίας ο Κάρολος Δαρβίνος. Είναι το πέμπτο παιδί από τα έξι και ο δεύτερος γιος ενός επιστήμονα γιατρού, του Ροβέρτου Γουάρινγκ Δαρβίνου και της Σουζάνα Γουέτζγουντ. Ο παππούς του Εράσμιος Δαρβίνος είναι στοχαστής, γιατρός και από τους πρώτους επιστήμονες υπέρμαχος της μεταβλητότητας των ειδών και της εξέλιξής τους. Ο δεύτερος παππούς, ο Τζόσια Γουέτσγουντ, είναι φημισμένος κεραμοποιός της εποχής που συνέβαλε στη βιομηχανική επανάσταση του 18^ου αιώνα.

Πριν από 150 χρόνια, στις 24 Νοεμβρίου του 1859 ο εκδοτικός οίκος του Τζον Μάρεϊ θα δημοσιεύσει στο Λονδίνο το βιβλίο του Κάρολου Δαρβίνου με τίτλο: «Περί της Καταγωγής των Ειδών μέσω της Φυσικής Επιλογής ή η Διατήρηση των Ευνοημένων Φυλών στην Πάλη της Επιβίωσης». Εκείνη την ημέρα ο Δαρβίνος βρισκόταν σε ένα κέντρο ιαματικών λουτρών, το Ίλκλι, στους πρόποδες των βαλτότοπων του Γιορκσάιρ. Ο ίδιος είχε πει: «Είμαι τσακισμένος και πρέπει να ξεκουραστώ …. Υδροθεραπεία και ανάπαυση – ίσως αυτό να με κάνει άνθρωπο». Τι μεσολάβησε όμως μέχρι το 1859, όταν ο Κάρολος Δαρβίνος ήταν 50 ετών; Και τι ακολούθησε το 1859, όταν οι πρωτοποριακές ιδέες του έγιναν αντικείμενο έντονων συζητήσεων, συμφωνιών και διαμαχών ώστε να καταλήξουμε φέτος να γιορτάζουμε το Έτος Δαρβίνου;

Τα πρώτα 50 χρόνια της ζωής του, από το 1809 – 1859 ο Κάρολος Δαρβίνος θα ζήσει σειρά γεγονότων καθοριστικά για την μετέπειτα επιστημονική του καριέρα. Σε ηλικία 16 χρονών ο πατέρας του τον στέλνει στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου για να σπουδάσει γιατρός. Σύντομα τα παρατάει καθώς δεν μπορεί να συμβιβαστεί με τη θέα του αίματος και των ανθρώπων που πονούν κατά τη διάρκεια μίας εγχείρησης καθώς δεν υπάρχουν αναισθητικά. Αργότερα, σε ηλικία 18 ετών πηγαίνει στο Κολλέγιο του Χριστού στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ προκειμένου να μπορεί να γίνει εφημέριος. Μα και πάλι οι νέες του ασχολίες δεν τον ενθουσιάζουν (αν και προς ευχαρίστηση του πατέρα του είναι πολύ καλός μαθητής). Τα χρόνια αυτά στο Κέμπριτζ βρίσκει άλλα ενδιαφέροντα: ταξίδια, βόλτες στην ύπαιθρο και εμπλουτισμός της συλλογής του από σκαθάρια, ιππασία και αέναες συζητήσεις με τον Βοτανολόγο Στήβενς Χένσλοου και τον Γεωλόγο Άνταμ Σέντγουηκ.

Το Δεκέμβριο του 1831 ο νεαρός Κάρολος Δαρβίνος επιβιβάζεται για ένα μακρινό ταξίδι στο πλοίο Μπιγκλ, ως απεσταλμένος του Βρετανικού Μουσείου Φυσικής Ιστορίας για τη συλλογή εκθεμάτων. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού θα κάνει το γύρο της Γης επισκεπτόμενος περιοχές όπως, το Πράσινο Ακρωτήρι, τη Βραζιλία, τη Χιλή, τα Νησιά Γκαλαπάγκος, την Αυστραλία, τη Μαυριτανία για να καταλήξει στις 2 Οκτωβρίου 1836 ξανά πίσω στη Βρετανία. Πλήθος ευρημάτων στέλνονται στο Μουσείου ενώ υποστηρικτές του ήδη έχουν αρχίσει να δημιουργούν θετικό κλίμα στη Βρετανία. Ήδη με την επιστροφή του γίνεται αποδεκτός με μεγάλη λαμπρότητα ενώ επιστημονικές ενώσεις της εποχής του επιθυμούν να τον εντάξουν στο δυναμικό τους.

Μεταξύ του 1831 και 1858, ο Δαρβίνος θα παντρευτεί την ξαδέλφη του Έμμα, θα κάνει μαζί της αρκετά παιδιά και θα αποσυρθεί σε ένα καινούριο σπίτι, ώστε να μελετήσει αναλυτικότερα τα ευρήματά του. Κατά τη διάρκεια αυτών των χρόνων γράφει ορισμένα βιβλία, εκδίδει κάποια άρθρα αλλά ακόμα δεν έχει κοινοποιήσει τη μεγαλύτερη επιστημονική του ανακάλυψη, το μηχανισμό της Φυσικής Επιλογής. Ο αρχικός του σχεδιασμός για την έκδοση ενός πολυσέλιδου βιβλίου ανατρέπεται: τον Ιούνιο του 1858 λαμβάνει ένα επιστημονικό άρθρο από τον Γουάλας ο οποίος του περιγράφει πως έχει καταλήξει στο μηχανισμό της Φυσικής Επιλογής. Στιγμιαία ένοιωσε όλο του το έργο να καταρρέει: μετά από συνεννόηση με το γεωλόγο Λάιελ αποφασίζει  να παρουσιάσουν από κοινού με τον Γουάλας την ιδέα της Φυσικής Επιλογής σε ένα συνέδριο της Γεωλογικής Ένωσης. Την ίδια περίοδο στην προσωπική του ζωή συντελείται μία τραγωδία: ο μικρός του γιος πεθαίνει από οστρακιά. Αποφασίζει να ανατρέψει το αρχικό του σχέδιο και να περιοριστεί σε μία περίληψη των παρατηρήσεών του και των θεωριών του. Έτσι εκδίδει στις 24 Νοεμβρίου του 1859 το βιβλίο «Περί της Καταγωγής των Ειδών μέσω της Φυσικής Επιλογής ή η Διατήρηση των Ευνοημένων Φυλών στην Πάλη της Επιβίωσης».

Θα ακολουθήσουν περαιτέρω εκδόσεις της Καταγωγής ενώ ο Δαρβίνος θα συνεχίσει το συγγραφικό του έργο προσφέροντας σημαντικό αριθμό βιβλίων. Οι αντιδράσεις που προκαλεί το βιβλίο του τόσο στην Αγγλία όσο και στην υπόλοιπη Ευρώπη θα δημιουργήσουν ομάδες υποστηρικτών και πολέμιων. Ο ίδιος άφηνε αυτές τις ομάδες να λύνουν μόνες τους τις διαφορές τους και αποφεύγει να συμμετέχει στο δημόσιο διάλογο. Είναι εστιασμένος στο συγγραφικό του έργο: να μελετά, να απαντά σε επιστολές, να συλλέγει νέα στοιχεία από νέες παρατηρήσεις να δοκιμάζει τη θεωρία του και να την επεκτείνει. Ακόμα και σήμερα οι επιστημονικές απόψεις που διατύπωσε εξακολουθούν να προκαλούν έντονες αντιπαραθέσεις.